CO NA NIEBIE? - KALENDARZ ASTRONOMICZNY 2009

GRUDZIEŃ 2009

 

Słońce

Słońce w swym ruchu rocznym po ekliptyce zmierza w kierunku punktu przesilenia zimowego: 21 grudnia osiąga najniższy punkt ekliptyki pod równikiem niebieskim i wstępując w znak Koziorożca rozpoczyna astronomiczną zimę. Dni są nadal coraz krótsze. W Warszawie 1 grudnia Słońce wschodzi o 6 h 23 m , zachodzi o 14 h 27 m , 21 grudnia wschodzi o 6 h 43 m, zachodzi o 14 h 25 m , a 31 grudnia wschodzi o 6 h 45 m, ale zachodzi o 14 h 33 m .

W dniu 31 grudnia wystąpi częściowe zaćmienie Księżyca, widoczne w Polsce.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w połowie grudnia, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 2 d 07 h 30 m , ostatnia kwadra 9 d 00 h 13 m , nów 16 d 12 h 02 m , pierwsza kwadra 24 d 17 h 36 m i ponownie pełnia 31 d 19 h 13 m . W perygeum Księżyc znajdzie się 4 d 14 h 13 m , natomiast w apogeum 20 d 14 h 55 m .

Planety, planety karłowate i planetoidy

Pod koniec grudnia wieczorem, bardzo nisko nad południowo-zachodnim horyzontem, można próbować dostrzec Merkurego . W dniu 24 grudnia, pod koniec zmierzchu cywilnego, planeta wznosić się będzie na wysokości ponad 4° nad horyzontem, świecąc wtedy z jasnością 0 m . Przez teleskop można będzie zaobserwować tarczę Merkurego o średnicy 6'', w fazie zbliżonej do kwadry.

Wenus znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczna.

W ciągu miesiąca zmniejsza się wysokość Marsa nad porannym horyzontem, jednak nadal pod koniec grudnia, na początku świtu cywilnego, możemy go odnaleźć w gwiazdozbiorze Lwa na wysokości 27°. W tym samym czasie rośnie jasność planety, osiągając pod koniec miesiąca -0,7 m przy średnicy tarczy równej prawie 13''.

Przez cały miesiąc wieczorem możemy obserwować Jowisza, którego w godzinę po zachodzie Słońca znajdziemy na praktycznie stałej wysokości 22° nad południowym horyzontem, świecącego z jasnością -2,2 m .

W drugiej połowie nocy w gwiazdozbiorze Panny możemy nadal obserwować Saturna, świecącego z jasnością zaledwie +0,9 m . Mała jasność układu pierścieni nadal ułatwiać będzie dostrzeżenie słabych księżyców planety przez niewielkie teleskopy amatorskie. Już przez lornetkę dostrzeżemy Tytana (8,5 m ), teleskop o średnicy 10 cm umożliwi zobaczenie Tethys (10,4 m ), Dione (10,6 m ), Rheę (9,9 m ) i Iapetusa (od 10,3 m w maksymalnej elongacji zachodniej do 12,3 m w maksymalnej elongacji wschodniej), natomiast teleskop o średnicy 25 cm pozwoli powiększyć naszą "kolekcję" o Mimasa (13,1 m ) i Enceladusa (11,6 m ).

Urana można obserwować w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Wodnika, na praktycznie stałej wysokości 34° nad południowym horyzontem.

Wieczorem można próbować dostrzec znacznie słabszego Neptuna, jednak będzie to trudne w związku z jego położeniem zaledwie 20° nad południowo-zachodnim horyzontem (w półtorej godziny po zachodzie Słońca).

Planeta karłowata (134340) Pluton nadal znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczna.

W grudniu w pobliżu opozycji nie znajdują się żadne jasne planetoidy (jaśniejsze od 9,0 m ).

Meteory

Od 27 listopada do 17 grudnia promieniują meteory ze słabo zbadanego roju Monocerotydów (MON) . Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Jednorożca i ma współrzędne: α = 6 h 40 m , δ = +8°. Maksimum aktywności MON przypada w tym roku 9 grudnia, jednak istnieją obserwacje świadczące również o drugim maksimum, ok. 16 grudnia. Strumień jest wizualnie słaby, jednak bardzo mało zbadany i pilnie wymagający obserwacji zwłaszcza, że tegorocznym obserwacjom meteorów w okresie hipotetycznego drugiego maksimum nie będzie przeszkadzał Księżyc w nowiu.

Od 7 do 17 grudnia promieniują meteory z roju Geminidów (GEM) związanego z planetoidą (prawdopodobnie "wygasłą" kometą) (3200) Phaeton. Radiant Geminidów leży w gwiazdozbiorze Bliźniąt i w momencie maksimum aktywności w dniu 14 grudnia o 5:10 UT ma współrzędne: α = 7 h 28 m , δ = +33°. Strumień jest zawsze obfity, jednak jego wewnętrzna struktura pozostaje nadal słabo zbadana, toteż wymaga on obserwacji nie tylko w momencie przewidywanego maksimum. W obserwacjach tych meteorów nie będzie przeszkadzał zbliżający się do nowiu Księżyc.

Od 17 do 26 grudnia promieniują meteory z bardzo słabo zbadanego roju Ursydów (URS) , związanego z kometą 8P/Tuttle. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Małej Niedźwiedzicy i ma współrzędne: α = 14 h 28 m , δ = +76°. Maksimum aktywności URS przypada w tym roku 22 grudnia o 13:30 UT, jednak możliwe jest również drugie maksimum tego samego dnia o 7:14 UT. Strumień jest słaby, jednak w latach 1945 i 1986 zanotowano jego silne rozbłyski. Zwiększona aktywność, aż do ZHR równego 30 i więcej, była również obserwowana w latach 1988, 1994, 2000, 2006 i 2007. W bieżącym roku spodziewana jest również jego zwiększona aktywność, w związku z bliskością macierzystej komety. Tegorocznym obserwacjom tego interesującego roju w drugiej połowie nocy nie będzie przeszkadzał Księżyc, zbliżający się do pierwszej kwadry.

* * *

1d19h25m Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ].

2d Gwiazda zmienna długookresowa S CMi (miryda) (7 h 32,7 m , +8°20') osiąga maksimum jasności (7,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 2/2005 ].

2d03h06m Uran nieruchomy w rektascensji.

4d22h Odkrycie gwiazdy δ Gem (3,5 m ) przy ciemnym brzegu Księżyca po pełni, widoczne w całej Polsce (Szczecin 22 h 04 m - Lublin 22 h 11 m ).

5d Gwiazda zmienna długookresowa R Sgr (miryda) (19 h 16,7 m , -19°18') osiąga maksimum jasności (7,3 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 3/2005 ].

5d Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

5d01h Minimalna libracja Księżyca (0,4°) w kierunku Mare Fecunditatis (zacienione).

6d22h Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 6°.

7d00h50m Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1 m do 3,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

7d18h55m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

8d Gwiazda zmienna długookresowa V Peg (miryda) (22 h 01,0 m , +6°07') osiąga maksimum jasności (8,7 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 4/2005 ].

8d16h40m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

8d23h40m Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ].

9d21h39m Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1 m do 3,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

10d02h Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 8°.

11d19h Maksymalna libracja Księżyca (9,0°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).

12d18h28m Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1 m do 3,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

12d20h07m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

13d Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

14d Gwiazda zmienna długookresowa R Crv (miryda) (12 h 19,6 m , -19°15') osiąga maksimum jasności (7,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 2/2007 ].

14d01h27m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

15d23h Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 4°.

16d Gwiazda zmienna długookresowa RU Her (miryda) (16 h 10,2 m , +25°04') osiąga maksimum jasności (8,0 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 3/2008 ].

16d03h54m Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ].

17d21h19m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

18d07h Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 0,5°.

18d17h Merkury w maksymalnej elongacji wschodniej od Słońca w odległości 20°18'.

19d04h Minimalna libracja Księżyca (0,9°) w kierunku Mare Australe (oświetlone).

21d Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

21d09h Złączenie Jowisza z Neptunem w odl. 0,5°.

21d11h Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 3°.

21d11h Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 2°.

21d15h45m Mars nieruchomy w rektascensji.

21d17h47m Słońce wstępuje w znak Koziorożca, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 270°; rozpoczyna się zima astronomiczna.

22d18h34m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

22d22h31m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

23d23h Złączenie Urana z Księżycem w odl. 5°.

24d19h02m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

24d19h55m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

26d Gwiazda zmienna długookresowa R Gem (miryda) (7 h 07,4 m , +22°42') osiąga maksimum jasności (7,1 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2005 ].

26d08h36m Merkury nieruchomy w rektascensji.

26d13h Maksymalna libracja Księżyca (9,9°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

26d21h16m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

27d23h43m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

29d Gwiazda zmienna długookresowa χ Cyg (miryda) (19 h 50,5 m , +32°55') osiąga maksimum jasności (5,2 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2008 ].

29d Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

30d Gwiazda zmienna długookresowa R Vir (miryda) (12 h 38,5 m , +6°59') osiąga maksimum jasności (6,9 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 1/2009 ].

30d03h50m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

31d Częściowe zaćmienie Księżyca, widoczne w Europie, Azji, Afryce (z wyjątkiem części zachodniej i południowo-zachodniej), Oceanie Indyjskim, północnym Atlantyku i w obszarach arktycznych Ameryki Północnej; w pozostałej części Afryki wschodniej części Ameryki Południowej, północno-wschodniej i północno-zachodniej części Ameryki Północnej przy wschodzie Księżyca, oraz w Australii i zachodniej części Oceanu Spokojnego przy zachodzie Księżyca. Przebieg zaćmienia: początek zaćmienia półcieniowego: 17 h 15 m , początek zaćmienia częściowego: 18 h 52 m , maksimum zaćmienia: 19 h 23 m , koniec zaćmienia częściowego: 19 h 54 m , koniec zaćmienia półcieniowego: 21 h 30 m . Maksymalna faza zaćmienia częściowego wyniesie 0,0820. Całe zaćmienie widoczne w Polsce wysoko nad horyzontem.

 

LISTOPAD 2009

 

Słońce

Dni są coraz krótsze, co widać po momentach wschodu i zachodu Słońca w Warszawie.
Dnia 1 listopada Słońce wschodzi o 5 h 31 m , zachodzi o 15 h 07 m , a 30 listopada wschodzi o 6 h 21 m , zachodzi o 14 h 28 m .

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w połowie listopada, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 2 d 19 h 14 m , ostatnia kwadra 9 d 15 h 56 m , nów 16 d 19 h 14 m i pierwsza kwadra 24 d 21 h 39 m . W perygeum Księżyc znajdzie się 7 listopada o 7 h 31 m , natomiast w apogeum 22 listopada o 20 h 08 m .

Planety, planety karłowate i planetoidy

Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Nad ranem, bardzo nisko nad południowo-wschodnim horyzontem, można próbować dostrzec Wenus jako "Gwiazdę Poranną" o jasności -3,9 m . Warunki widoczności planety w ciągu miesiąca szybko się pogarszają - o ile na początku listopada na początku świtu cywilnego, tj. około godzinę przed wschodem Słońca, znajdziemy ją na wysokości prawie 10° nad horyzontem, to pod koniec miesiąca wysokość ta będzie wynosić już tylko 2°, co praktycznie uniemożliwi dostrzeżenie planety na tle zorzy porannej. Przez teleskop dostrzeżemy tarczę planety o średnicy 10'' w fazie zbliżonej do pełni.

W drugiej połowie nocy, wysoko na niebie w gwiazdozbiorze Raka znajdziemy Marsa świecącego z jasnością 0 m . Przez teleskop zobaczymy, obdarzoną wyraźną fazą tarczę planety, o średnicy 10'', co umożliwi już dostrzeżenie szczegółów powierzchniowych przez większe teleskopy amatorskie.

W pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Koziorożca znajdziemy Jowisza , świecącego z jasnością -2,3 m . W ciągu miesiąca warunki widoczności planety praktycznie nie ulegają zmianie. Przez teleskop możemy obserwować tarczę Jowisza o średnicy 40'', zmiany w układzie chmur planety oraz zjawiska w systemie jej księżyców galileuszowych.

Nad ranem, wysoko na niebie w gwiazdozbiorze Panny, widoczny jest Saturn świecący z jasnością 1,0 m . Duża wysokość planety nad horyzontem ułatwia teleskopowe obserwacje struktur w jej atmosferze. W listopadzie krawędź pierścieni Saturna nie jest już skierowana dokładnie w kierunku Ziemi, jednak nadal ich mała jasność ułatwia dostrzeżenie słabych księżyców planety nawet przez niewielkie teleskopy amatorskie.

W pierwszej połowie nocy, w gwiazdozbiorze Wodnika, można obserwować Urana jako "gwiazdę" o jasności 5,8 m .

Wieczorem w gwiazdozbiorze Koziorożca, na wysokości 20° nad południowym horyzontem (półtorej godziny po zachodzie Słońca), można natomiast obserwować Neptuna jako "gwiazdę" o jasności 7,9 m .

Planeta karłowata (134340) Pluton znajduje się na niebie zbyt blisko Słońca i jest niewidoczna.

W listopadzie w pobliżu opozycji znajdują się jasne planetoidy (jaśniejsze od 9,0 m ):

(3) Juno , (jasność 8,5 m ): 7 XI: 23 h 41,5 m , -10°57'; 17 XI: 23 h 45,0 m , -11°08'; 27 XI: 23 h 51,3 m , -10°53'.

(18) Melpomene , (jasność 8,4 m ): 7 XI: 1 h 14,8 m , -11°14'; 17 XI: 1 h 13,3 m , -10°55'; 27 XI: 1 h 15,0 m , -10°01'.

Meteory

Od 25 września do 25 listopada promieniują meteory z kompleksu Taurydów, związanego z kometą krótkookresową 2P/Encke: Południowe Taurydy (STA) i Północne Taurydy (NTA) . Radianty meteorów leżą w gwiazdozbiorze Byka i mają odpowiednio współrzędne: α = 3 h 28 m , δ = +13° oraz α = 3 h 52 m , δ = +22°. Maksimum aktywności STA przypada 5 listopada, natomiast NTA 12 listopada. W obrębie omawianych rojów stosunkowo często występują jasne bolidy, w bieżącym roku możliwa jest ich wzmożona aktywność. Tym razem wieczornym obserwacjom STA nie będzie przeszkadzał Księżyc zbliżający się do ostatniej kwadry. W momencie maksimum NTA zbliżający się do nowiu Księżyc tym bardziej nie będzie przeszkadzał w obserwacjach tego roju.

Od 10 do 21 listopada promieniują meteory z roju Leonidów (LEO) , związanego z kometą 55P/Tempel-Tuttle. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Lwa i ma współrzędne: α = 10 h 08 m , δ = +22°. Główne maksimum aktywności przypada w tym roku 17 listopada o 15:10 UT, jednak możliwe jest wystąpienie innych maksimów, również w nocy z 17 na 18 listopada co jest tym ważniejsze, że w obserwacjach nie będzie przeszkadzał Księżyc tuż po nowiu.

Od 15 do 25 listopada promieniują meteory z roju alfa-Monoceroty­dów (AMO) . Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Jednorożca i ma współrzędne: α = 7 h 48 m , δ = +01°. Maksimum aktywności przypada 21 listopada o 15:25 UT. Jest to rój o małej aktywności, jednak często sprawia niespodzianki. W 1995 r. przez pięć minut ZHR (zenitalna liczba godzinna) wynosiła dla niego aż ok. 420, a cały rozbłysk trwał 30 minut. Analiza analogicznych zjawisk pozwala przypuszczać, że występują one okresowo co 10 lat. W 2005 r., 2006 i 2007 r. nie zaobserwowano jednak znacząco wyższej aktywności roju, co może oznaczać, że aktualna orbita strumienia nie przecina się z orbitą Ziemi. Oczywiście możliwe są również niespodzianki Obserwacjom tego bardzo ciekawego roju nie będzie przeszkadzał Księżyc zbliżający się do pierwszej kwadry.

* * *

1 d 07 h Maksymalna libracja Księżyca (8,3°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

3 d Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

3 d 02 h 28 m Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ].

4 d Gwiazda zmienna długookresowa R Hya (miryda) (13 h 29,7 m , -23°17') osiąga maksimum jasności (4,5 m ).

4 d 17 h Neptun nieruchomy w rektascensji.

4 d 23 h 07 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

5 d 03 h Merkury w koniunkcji górnej ze Słońcem.

7 d 22 h Minimalna libracja Księżyca (0,3°) w kierunku Mare Fecunditatis (zacienione).

8 d 18 h 35 m Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ].

9 d 03 h Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 4°.

10 d 00 h 19 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

11 d Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

11 d 20 h 43 m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

12 d 20 h Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 7°.

14 d 02 h 18 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1 m do 3,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

14 d 22 h Maksymalna libracja Księżyca (8,3°) w kierunku Mare Humboldtianum (zacienione).

15 d 01 h 31 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

15 d 18 h Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 7°.

16 d 23 h 07 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1 m do 3,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

17 d 07 h Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 4°.

17 d 19 h 36 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

18 d 22 h 12 m Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ].

19 d Gwiazda zmienna długookresowa ο Cet (Mira) (2 h 19,3 m , -2°58') osiąga maksimum jasności (3,4 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 1/2006 ].

19 d Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji wschodniej.

19 d 19 h 56 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1 m do 3,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

19 d 20 h 57 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

20 d Gwiazda zmienna długookresowa RR Sgr (miryda) (19 h 55,9 m , -29°11') osiąga maksimum jasności (6,8 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 2/2004 ].

20 d 02 h 43 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

21 d 16 h Minimalna libracja Księżyca (0,8°) w kierunku Mare Fecunditatis (oświetlone).

21 d 22 h 18 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

22 d 04 h 23 m Słońce wstępuje w znak Strzelca, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 240°.

23 d 20 h Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 3°.

23 d 23 h 39 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

24 d 04 h Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 3°.

26 d 01 h 00 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

26 d 12 h Złączenie Urana z Księżycem w odl. 4°. 27 d Gwiazda zmienna długookresowa U Ari (miryda) (3 h 11,1 m , +14°48') osiąga maksimum jasności (8,1 m ).

27 d Gwiazda zmienna długookresowa U Her (miryda) (16 h 25,8 m , +18°54') osiąga maksimum jasności (7,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 2/2004 ].

27 d Księżyc Saturna Tytan w maksymalnej elongacji zachodniej.

27 d 23 h 05 m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

28 d 02 h 21 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

28 d 18 h Maksymalna libracja Księżyca (9,1°) w kierunku krateru Schickard (zacieniony).

29 d 01 h 49 m Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ].

30 d Gwiazda zmienna długookresowa T Her (miryda) (18 h 09,1 m , +31°01') osiąga maksimum jasności (8,0 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 2/2006 ].

30 d Gwiazda zmienna długookresowa X Oph (miryda) (18 h 38,3 m , +8°50') osiąga maksimum jasności (6,8 m ).

 

PAŹDZIERNIK 2009

 

Słońce

Dni są coraz krótsze, co widać po momentach wschodu i zachodu Słońca. W Warszawie 1 października Słońce wschodzi o 4 h 37 m , zachodzi o 16 h 13 m , a 31 października wschodzi o 5 h 30 m , zachodzi o 15 h 09 m .

W październiku Słońce wstępuje w znak Skorpiona.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w połowie października, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 4 d 06 h 10 m , ostatnia kwadra 11 d 08 h 56 m , nów 18 d 05 h 33 m i pierwsza kwadra 26 d 00 h 42 m . W perygeum Księżyc znajdzie się 13 d 12 h 29 m , a w apogeum 25 d 23 h 19 m .

Planety, planety karłowate i planetoidy

Prawie przez cały miesiąc, nad ranem, nisko nad wschodnim horyzontem można obserwować Merkurego, który 6 października, na godzinę przed wschodem Słońca, wzniesie się na maksymalną wysokość 10°, świecąc z jasnością -0,6 m . Przez teleskop można będzie wtedy zobaczyć tarczę planety o średnicy 7'', w fazie zbliżonej do kwadry.

W październiku pogarszają się warunki porannej widzialności Wenus, świecącej ze stałą jasnością -3,9 m . O ile na początku miesiąca, na godzinę przed wschodem Słońca, planetę można dostrzec na wysokości ponad 16° nad wschodnim horyzontem, o tyle pod koniec miesiąca wysokość ta wynosi jedynie niecałe 10°. Przez teleskopy można dostrzec tarczę planety o średnicy 11'', w fazie zbliżonej do pełni.

W drugiej połowie nocy nadal można obserwować Marsa, świecącego na tle gwiazdozbioru Raka.
W ciągu miesiąca jasność planety rośnie od +0,8 m do +0,5 m , jednak niewielka średnica tarczy wynosząca pod koniec października zaledwie 8'', nadal praktycznie uniemożliwia dostrzeżenie jakichkolwiek szczegółów powierzchniowych. W październiku faza tarczy Marsa osiąga najmniejszą w 2009 r. wartość, równą jedynie 88%.

Warunki obserwacji Jowisza w porównaniu z wrześniem się nie zmieniają.

Na początku października na porannym niebie pojawia się Saturn , świecący z jasnością zaledwie +1,1 m . Warunki obserwacji planety z dnia na dzień się poprawiają. O ile na początku miesiąca, na początku świtu cywilnego, ginie ona w blasku zorzy porannej na wysokości zaledwie 5° nad wschodnim horyzontem, o tyle pod koniec miesiąca wysokość ta wzrasta aż do 26°. W październiku, w związku z geometrią układu Ziemia-Saturn, będziemy mogli zaobserwować "zniknięcie" pierścieni Saturna, co ułatwi dostrzeżenie jego słabych księżyców.

Warunki obserwacji Urana i Neptuna w stosunku do września się nie zmieniają.

Praktycznie nie zmieniają się również warunki obserwacji planety karłowatej (134340) Pluton .

W październiku w pobliżu opozycji znajdują się jasne planetoidy:

(3) Juno , (jasność 7,9 m ). 8 X: 23 h 48,4 m , -7°23'; 18 X: 23 h 43,5 m , -9°03'; 28 X: 23 h 41,1 m , -10°16'.

(18) Melpomene , (jasność 7,9 m ). 8 X: 1 h 31,9 m , -7°54'; 18 X: 1 h 25,4 m , -9°41'; 28 X: 1 h 19,2 m , -10°49'.

Meteory

Od 2 października do 7 listopada promieniują szybkie, białe meteory ze śladami, z roju Orionidów (ORI) , związanego z kometą 1P/Halley. Radiant meteorów leży na granicy gwiazdozbiorów Oriona i Bliźniąt i ma współrzędne: α = 6 h 20 m , δ = +16°. W bieżącym roku maksimum aktywności przypada 21 października, jednak odnotowywano już także inne maksima. Zważywszy na zwiększoną aktywność roju w poprzednich latach oraz na zbliżanie się do maksimum, występującego co 12 lat, jego obserwacje mogą być wartościowe. W obserwacjach tych nie będzie przeszkadzał Księżyc kilka dni po nowiu.

Od 6 do 10 października promieniują wolne meteory z roju Drakonidów (GIA) , związanego z kometą 21P/Giacobini-Zinner (dlatego zwane są również Giacobinidami). Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Smoka i ma współrzędne: α = 17 h 28 m , δ = +54°. W roku bieżącym przewidywane jest maksimum w dniu 8 października o 16 h 40 m , jednak bardzo możliwe jest wystąpienie innych maksimów. W wieczornych obserwacjach tych meteorów nie będzie przeszkadzał Księżyc zbliżający się do ostatniej kwadry.

Od 14 do 27 października promieniują szybkie meteory z roju epsilon Geminidów (EGE) . Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Bliźniąt i ma współrzędne: α = 6 h 48 m , δ = +27°. W bieżącym roku maksimum aktywności przypada 18 października, toteż w obserwacjach tego wyjątkowo słabo zbadanego roju nie będzie przeszkadzał znajdujący się właśnie w tym dniu w nowiu Księżyc.

Od 19 do 27 października promieniują szybkie meteory z roju Leo Minorydów (LMI) . Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Małego Lwa i ma współrzędne: α = 10 h 48 m , δ = +37°. W bieżącym roku maksimum aktywności przypada 23 października, toteż w porannych obserwacjach tego bardzo słabo zbadanego roju również nie będzie przeszkadzał zbliżający się do pierwszej kwadry Księżyc.

* * *

1 d Gwiazda zmienna długookresowa R Ser (miryda) (15 h 50,7 m , +15°08') osiąga maksimum jasności (6,9 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 4/2008 ].

2 d 21 h Złączenie Urana z Księżycem w odl. 4°.

3 d Gwiazda zmienna długookresowa S CrB (miryda) (15 h 21,4 m , +31°22') osiąga maksimum jasności (7,3 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 4/2007 ].

4 d 22 h 52 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1 m do 3,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

5 d 07 h Maksymalna libracja Księżyca (8,1°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

5 d 20 h 36 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 1/2005 ].

6 d 01 h Merkury w maksymalnej elongacji zachodniej od Słońca w odległości 17°57'.

8 d 07 h Złączenie Merkurego z Saturnem w odl. 0,4°.

12 d 00 h Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 2°.

12 d 04 h Minimalna libracja Księżyca (0,7°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

12 d 14 h Złączenie Merkurego z Wenus w odl. 6°.

13 d 08 h Jowisz nieruchomy w rektascensji.

13 d 11 h Złączenie Wenus z Saturnem w odl. 0,6°.

13 d 20 h 37 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

14 d Gwiazda zmienna długookresowa V Cas (miryda) (23 h 11,6 m , +59°42') osiąga maksimum jasności (7,9 m ).

15 d 21 h 58 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

16 d Gwiazda zmienna długookresowa R Dra (miryda) (16 h 32,6 m , +66°45') osiąga maksimum jasności (7,3 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2008 ].

16 d 00 h 45 m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

16 d 05 h Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 7°.

16 d 13 h Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 7°.

17 d 03 h Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 7°.

17 d 23 h 20 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

19 d 01 h Maksymalna libracja Księżyca (8,4°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

20 d 00 h 41 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

22 d 02 h 02 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa HU Tau osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,7 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

23 d 06 h 45 m Słońce wstępuje w znak Skorpiona, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 210°.

25 d 00 h 35 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1 m do 3,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

25 d 18 h Minimalna libracja Księżyca (0,7°) w kierunku Mare Australe (oświetlone).

26 d 18 h 20 m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

26 d 22 h 14 m Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ].

27 d 07 h Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 2°.

27 d 21 h 24 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1 m do 3,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

28 d 18 h 44 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 1/2005 ].

30 d 21 h 55 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

 

WRZESIEŃ 2009

 

Słońce

Słońce w swym ruchu rocznym po ekliptyce 22 września przekracza równik niebieski w punkcie równonocy jesiennej, wstępując w znak Wagi, co rozpoczyna astronomiczną jesień. Dni stają się ciągle coraz krótsze. W Warszawie 1 września Słońce wschodzi o 3 h 47 m , zachodzi o 17 h 23 m , a 30 września wschodzi o 4 h 35 m , zachodzi o 16 h 16 m .

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w połowie września, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 4 d 16 h 02 m , ostatnia kwadra 12 d 02 h 16 m , nów 18 d 18 h 44 m i pierwsza kwadra 26 d 04 h 50 m . W perygeum Księżyc znajdzie się 16 września o 7 h 57 m a w apogeum 28 września o 3 h 34 m .

Planety, planety karłowate, planetoidy

Pod koniec września nad ranem, nisko nad wschodnim horyzontem można będzie dostrzec Merkurego . W ostatnim dniu miesiąca planeta, na godzinę przed wschodem Słońca, wzniesie się na wysokość nieco ponad 7° nad horyzontem, świecąc z jasnością 0 m . Przez teleskop będzie można dostrzec tarczę Merkurego o średnicy 8'' w bardzo małej, powiększającej się jednak z dnia na dzień fazie.

Również nad ranem, znacznie wyżej od Merkurego, dostrzeżemy Wenus, świecącą z jasnością -4 m na powoli zmniejszającej się wysokości nad horyzontem, od 21° na początku września do 17° pod koniec miesiąca. Przez teleskop zobaczymy tarczę planety w fazie zbliżającej się do pełni, o średnicy zaledwie 11''.

Na porannym niebie, wysoko nad horyzontem w gwiazdozbiorze Bliźniąt, zobaczymy również Marsa, świecącego z jasnością zaledwie +0,8''. Wprawdzie przez teleskop na jego tarczy o średnicy jedynie 7'' nie zobaczymy raczej żadnych szczegółów, jednak z łatwością zauważalna będzie faza planety, wynosząca pod koniec miesiąca jedynie 88%.

W pierwszej połowie nocy zobaczyć można Jowisza , świecącego z jasnością -2,7 m na wysokości 22° nad południowym horyzontem na tle gwiazdozbioru Koziorożca. Przez teleskopy można obserwować strukturę chmur planety oraz zjawiska w układzie jej największych satelitów.

Saturn znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Przez całą noc w gwiazdozbiorze Ryb widoczny jest Uran (o jasności 5,7 m ), a w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Koziorożca możemy jeszcze obserwować Neptuna (7,8 m ). Małe średnice tarcz tych planet (odpowiednio 3,7'' i 2,3'') utrudniają dostrzeżenie jakichkolwiek szczegółów powierzchniowych nawet przez większe teleskopy amatorskie, jednak już teleskop o średnicy przynajmniej 10 cm i powiększeniu 100× pozwoli na dostrzeżenie tarczy Urana oraz odróżnienie obrazu Neptuna od obrazów dyfrakcyjnych sąsiednich gwiazd o podobnych jasnościach.

Planeta karłowata (134340) Pluton jest jeszcze widoczna wieczorem w gwiazdozbiorze Strzelca, jednakże jej jasność wynosi jedynie 14,5 m i do jej zaobserwowania niezbędny jest teleskop o średnicy zwierciadła przynajmniej 20 cm.

We wrześniu w pobliżu opozycji znajdują się jasne planetoidy:

(3) Juno, (jasn. 7,7 m ). 8 IX: 0 h 07,8 m , -1°05'; 18 IX: 0 h 01,7 m , -3°11'; 28 IX: 23 h 54,8 m , -5°21'.

(18) Melpomene, (jasn. 8,0 m ). 8 IX: 1h 39,8m, -1°22'; 18 IX: 1h 40,1m, -3°28'; 28 IX: 1h 37,3m, -5°44'.

Meteory

We wrześniu można obserwować meteory z kilku słabo zbadanych rojów o niskiej aktywności, z radiantami w gwiazdozbiorach Barana, Perseusza, Kasjopei i Woźnicy, być może związanych genetycznie z kometą Kiesa (1911 II).

Od 25 sierpnia do 8 września promieniują alfa Aurigidy (AUR) . W latach 1935, 1986 i 1994 odnotowano zwiększenia aktywności roju (ZHR = 40), a w 2007 r. ZHR osiągnęło nawet na krótko wartość 130. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Woźnicy i ma współrzędne: α = 5 h 36 m , δ = +42°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada 1 września o 1 h . W tym roku w obserwacjach szybkich, często pozostawiających ślady, meteorów, w drugiej połowie nocy nie będzie już przeszkadzał, po swoim zajściu, zbliżający się do pełni Księżyc.

Od 18 września do 10 października można natomiast obserwować meteory z mało aktywnego roju delta Aurigidów (DAU) , których radiant ma współrzędne: α = 5 h 52 m , δ = +49°. Maksimum aktywności tego mało aktywnego roju przypada 9 września, jednak w jego obserwacjach będzie przeszkadzał Księżyc kilka dni po pełni.

Przez cały wrzesień możemy też obserwować wolne, czerwonawe i często jasne meteory z mało aktywnego, ekliptycznego Źródła Przeciwsłonecznego (ANT) , dawniej wydzielane w oddzielny rój Piscidów (SPI) , wiązany z kometą Morehouse'a z 1907 r. Radiant meteorów, w ciągu miesiąca przesuwający się wzdłuż ekliptyki, leży w gwiazdozbiorze Ryb w pobliżu punktu Barana i 15 września ma współrzędne: α = 0 h 20 m , δ = +3°

***

1 d 07 h Minimalna libracja Księżyca (0,3°) w kierunku krateru Maurolycus (oświetlony).

2 d 19 h Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 2°.

3 d 02 h 25 m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

3 d 06 h Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 2°.

5 d 16 h Złączenie Urana z Księżycem w odl. 4°.

6 d Gwiazda zmienna długookresowa R Tri (miryda) (2 h 37,0 m , +34°16') osiąga maksimum jasności (6,2 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 1/2008 ].

6 d 20 h Merkury nieruchomy w rektascensji.

8 d 11 h Maksymalna libracja Księżyca (8,6°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

8 d 20 h 53 m Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ].

9 d 19 h Odkrycie gwiazdy ε Ari (4,7 m ) przy ciemnym brzegu Księżyca przed ostatnią kwadrą, widoczne w całej Polsce (Krosno 19 h 42 m - Gdańsk 19 h 46 m ).

12 d 22 h 28 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 1/2005 ].

13 d 16 h Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 0,07°.

13 d 20 h 04 m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

13 d 20 h 48 m Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ].

14 d Gwiazda zmienna długookresowa R Leo (miryda) (9 h 47,6 m , +11°26') osiąga maksimum jasności (5,8 m ).

14 d 19 h 47 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 1/2008 ].

14 d 21 h 09 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1 m do 3,4 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

15 d 06 h Minimalna libracja Księżyca (1,2°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

16 d 16 h Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 4°.

17 d 19 h Saturn w koniunkcji ze Słońcem.

17 d 23 h 42 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

18 d 16 h Uran w opozycji do Słońca.

18 d 18 h Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 7°.

18 d 23 h Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 2°.

19 d 00 h 30 m Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ].

20 d 10 h Merkury w koniunkcji dolnej ze Słońcem.

21 d 01 h 02 m Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ].

21 d 17 h Maksymalna libracja Księżyca (9,2°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

22 d 21 h 18 m Słońce wstępuje w znak Wagi, jego długość ekliptyczna wynosi wówczas 180°, mamy zrównanie dnia z nocą i początek jesieni astronomicznej.

23 d 00 h 54 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

23 d 15 h Złączenie Merkurego z Saturnem w odl. 4°.

28 d 02 h 06 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa WW Aur osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,8 m do 6,6 m
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2006 ].

28 d 14 h Minimalna libracja Księżyca (0,6°) w kierunku Mare Australe (oświetlone).

29 d 22 h 23 m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m )
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ].

30 d 11 h Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 2°.

 

SIERPIEŃ 2009

Słońce

W sierpniu deklinacja Słońca nadal maleje, w związku z czym dni są coraz krótsze. W Warszawie 1 sierpnia Słońce wschodzi o 2 h 57 m, zachodzi o 18 h 27 m, a 31 sierpnia wschodzi o 3 h 46 m, zachodzi o 17 h 26 m.

W sierpniu Słońce wstępuje w znak Panny.

6 sierpnia wystąpi półcieniowe zaćmienie Księżyca, widoczne w Polsce.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w drugiej połowie sierpnia, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 6 d 00 h 54 m, ostatnia kwadra 13 d 18 h 55 m, nów 20 d 10 h 02 m i pierwsza kwadra 27 d 11 h 42 m. W apogeum Księżyc znajdzie się 4 d 00 h 43 m, w perygeum 19 d 04 h 54 m i ponownie w apogeum 31 d 11 h 05 m.

Planety, planety karłowate i planetoidy

Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Wenus widoczna jest nad ranem na wschodnim niebie, na godzinę przed wschodem Słońca osiągając wysokość 21° nad horyzontem, praktycznie nie zmieniającą się w ciągu miesiąca.

Również nad ranem, lecz znacznie wyżej, możemy obserwować Marsa, świecącego w gwiazdozbiorze Byka z jasnością +1,0 m. Dostrzeżenie przez teleskop jakichkolwiek szczegółów na tarczy planety, o średnicy jedynie 6'', jest praktycznie niemożliwe, można jednak z łatwością dostrzec jej fazę, osiągającą pod koniec miesiąca wartość jedynie 89%.

Jowisz widoczny jest przez całą noc w gwiazdozbiorze Koziorożca, osiągając największą w 2009 r. jasność -2,9 m . W związku z przebywaniem planety w opozycji również średnica tarczy Jowisza osiąga największą w bieżącym roku wartość równą 49'', co ułatwi teleskopowe obserwacje szczegółów w atmosferze planety oraz zjawisk w układzie jej największych księżyców. Przez większe teleskopy amatorskie można będzie dostrzec tarcze księżyców galileuszowych Jowisza: Io (1,25''), Europy (1,07''), Ganimedesa (1,80'') i Callisto (1,64'').

Saturn zachodzi niedługo po zachodzie Słońca i jego obserwacja jest praktycznie niemożliwa.

Sierpień jest bardzo dobrym miesiącem do obserwacji Urana (5,7 m ) i Neptuna (7,8 m ) w związku z ich przebywaniem w pobliżu opozycji. Do dostrzeżenia tarcz obu planet (o średnicach odpowiednio 3,7'' i 2,3'') niezbędny jest teleskop o średnicy przynajmniej 10 cm i powiększeniu 100×.

Warunki wieczornej widzialności planety karłowatej (134340) Pluton w porównaniu z lipcem praktycznie nie ulegają zmianie.

W sierpniu w pobliżu opozycji nadal nie znajduje się żadna jasna planetoida.

Komety

W sierpniu przez całą noc w gwiazdozbiorze Wodnika będzie można przy pomocy lornetek obserwować kometę krótkookresową 22P/Kopff , która w czasie górowania około lokalnej północy będzie się wznosić się na wysokość prawie 30° nad horyzontem:

9 VIII: 22 h 58,7 m , -11°40', 8,8 m ; 19 VIII: 22 h 54,4 m , -12°59', 9,1 m ; 29 VIII: 22 h 48,7 m , -14°13', 9,5 m . Przewidywana średnica głowy komety wynosi 11', czyli około jedna trzecia średnicy tarczy Księżyca.

Należy pamiętać, że położenie komety, a zwłaszcza jej jasność, mogą się nieco różnić od przewidywanych. Zaleca się podejmować próby jej dostrzeżenia z dala od miasta, najlepiej w okresie nowiu Księżyca, czyli o północy około 20 sierpnia.

Meteory

Od 17 lipca do 24 sierpnia promieniują słynne Perseidy (PER) , rój związany z kometą 109P/Swift-Tuttle, o najbardziej regularnej corocznej aktywności. Model struktury strumienia przewiduje w tym roku wystąpienie głównego maksimum 12 sierpnia w godzinach 17.30-20.00. W tym okresie radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Perseusza i ma współrzędne: α = 3 h 09 m, δ = +59°. Tegorocznym obserwacjom Perseidów będzie przeszkadzał Księżyc przed ostatnią kwadrą.

W okresie od 3 do 25 sierpnia możemy także obserwować bardzo wolne meteory z roju kappa-Cygnidów (KCG). Maksimum aktywności roju przypada 17 sierpnia. Współrzędne radiantu wynoszą: α = 19 h 04 m, δ +59°. Rój jest mało aktywny, mało znany i wymaga obserwacji. W tegorocznych obserwacjach nie będzie przeszkadzał zmierzający do nowiu Księżyc.

W okresie od 25 sierpnia do 8 września możemy także obserwować bardzo szybkie meteory z roju alfa-Aurigidów (AUR). Maksimum aktywności roju przypada 1 września o godzinie 1:00. Współrzędne radiantu wynoszą: α = 5 h 36 m, δ = +42°. Rój jest mało aktywny, jednak w latach 1935, 1986 i 1994 zaobserwowano jego nagłe, nieoczekiwane deszcze. Zaleca się prowadzić obserwacje tego roju po północy z 31 sierpnia na 1 września, oczywiście już po zachodzie zbliżającego się do pełni Księżyca.

 

***

1 d 21 h 41 m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m ).
[mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ]

4 d 19 h Minimalna libracja Księżyca (0,2°) w kierunku Oceanus Procellarum (zacieniony).

6 d Częściowe półcieniowe zaćmienie Księżyca, widoczne w Europie ( z wyjątkiem części wschodniej), Afryce, Ameryce Południowej, na całym Atlantyku i na Antarktydzie; we wschodniej części Ameryki Północnej i we wschodniej części Pacyfiku przy wschodzie Księżyca, oraz w Europie wschodniej, zachodniej części Azji i Oceanie Indyjskim przy zachodzie Księżyca. Przebieg zaćmienia: początek zaćmienia półcieniowego: 23 h 01 m (5 sierpnia), maksimum zaćmienia: 0 h 39 m, koniec zaćmienia półcieniowego: 2 h 17 m. Zaćmienie widoczne w Polsce przy zachodzie Księżyca.

6 d Gwiazda zmienna długookresowa R Vir (12 h 38,5 m , +6°59') osiąga maksimum jasności (6,9 m ).
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 1/2009 ]

6 d 19 h Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 2°.

7 d 00 h Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 2°.

8 d 22 h 09 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa U Oph osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,6 m.
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 1/2008 ]

8 d 23 h 36 m Gwiazda zmienna η Aql (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m ).
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ]

9 d 14 h Złączenie Urana z Księżycem w odl. 4°.

12 d 07 h Maksymalna libracja Księżyca (9,5°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

14 d 20 h Jowisz w opozycji do Słońca.

16 d 02 h Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 3°.

17 d 01 h Neptun w opozycji do Słońca.

17 d 06 h Złączenie Merkurego z Saturnem w odl. 3°.

17 d 21 h Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 0,7°.

18 d Gwiazda zmienna długookresowa R And (0 h 24,0 m , +38°35') osiąga maksimum jasności (6,9 m ).
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2004 ]

18 d 00 h 03 m Gwiazda zmienna δ Cep (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,5 m ).
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ]

18 d 19 h Minimalna libracja Księżyca (0,6°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

19 d Gwiazda zmienna długookresowa T Aqr (20 h 49,9 m , -5°09') osiąga maksimum jasności (7,7 m ).

21 d 00 h 20 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa 1143 Cyg osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 5,9 m do 6,4 m .
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 1/2005 ]

22 d 01 h Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 7°.

22 d 07 h Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 3°.

22 d 22 h 37 m Gwiazda zmienna zaćmieniowa Algol (β Per) osiąga minimum jasności. Jasność gwiazdy spada od 2,1 m do 3,4 m.
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 5/2007 ]

22 d 23 h 41 m Słońce wstępuje w znak Panny, jego długość ekliptyczna wynosi wtedy 150°.

24 d 16 h Merkury w maksymalnej elongacji zachodniej od Słońca w odległości 27°.

25 d 01 h Maksymalna libracja Księżyca (9,9°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

28 d Gwiazda zmienna długookresowa R Cnc (8 h 16,6 m , +11°44') osiąga maksimum jasności (6,8 m ).
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 4/2004 ]

 

LIPIEC 2009

Słońce

W lipcu deklinacja Słońca z dnia na dzień maleje, w związku z czym dni są coraz krótsze. 4 lipca Ziemia znajdzie się w najdalszym od Słońca punkcie swojej orbity - w aphelium. W Warszawie 1 lipca Słońce wschodzi o 2 h 19 m, zachodzi o 19 h 00 m, a 31 lipca wschodzi o 2 h 55 m, zachodzi o 18 h 28 m. W lipcu Słońce wstępuje w znak Lwa. 9 lipca wystąpi półcieniowe zaćmienie Księżyca, niewidoczne w Polsce, natomiast 22 lipca całkowite zaćmienie Słońca (najdłuższe w XXI w.), również niewidoczne w Polsce.

Księżyc

Bezksiężycowe noce będziemy mieli w drugiej połowie miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca jest w tym miesiącu następująca: pełnia 7 d 09 h 21 m, ostatnia kwadra 15 d 09 h 53 m, nów 22 d 02 h 35 m i pierwsza kwadra 28 d 22 h 00 m. W apogeum Księżyc znajdzie się 7 lipca o 21 h 40 m, natomiast w perygeum 21 lipca o 20 h 17 m.

Planety, planety karłowate i planetoidy

Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.

Nad ranem, nisko nad wschodnim horyzontem, możemy obserwować Wenus, świecącą z jasnością -4,1 m. Wysokość planety nad horyzontem, mierzona godzinę przed wschodem Słońca, wzrasta od 12° na początku lipca, do 20° pod koniec miesiąca. W związku z oddalaniem się od Ziemi, średnica tarczy Wenus maleje w tym okresie od 19'' do 15', przy fazie rosnącej po "kwadrze".

Również nad ranem, niedaleko Wenus, można odnaleźć Marsa, świecącego z jasnością +1,1 m. Warunki obserwacji planety z dnia na dzień poprawiają się - o ile na początku lipca, na początku świtu cywilnego, można go dostrzec na wysokości zaledwie 16° nad horyzontem, o tyle 31 lipca wysokość ta wzrośnie do 30°.

W drugiej połowie nocy możemy obserwować Jowisza, świecącego w gwiazdozbiorze Koziorożca z jasnością -2,8 m. Po okresie przebywania w części ekliptyki o najmniejszej deklinacji planeta wznosi się już po niej powoli coraz wyżej, w związku z czym w momencie górowania znajdziemy ją na wysokości 23° nad południowym horyzontem (w 2008r. wysokość górowania Jowisza wynosiła jedynie 15°).

Wieczorem, nisko nad zachodnim horyzontem, można próbować odnaleźć Saturna , świecącego z jasnością +1,0 m. Warunki widzialności planety szybko się jednak pogarszają i pod koniec miesiąca jej obserwacja staje się praktycznie niemożliwa.

Uran i Neptun widoczne są w drugiej połowie nocy w odległości 29° od siebie, w gwiazdozbiorach odpowiednio Ryb i Koziorożca.

Planeta karłowata (134340) Pluton jest widoczna w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Strzelca, jednakże jej jasność wynosi jedynie 14,1 m i do jej zaobserwowania niezbędny jest teleskop o średnicy zwierciadła przynajmniej 20 cm.

W lipcu w pobliżu opozycji nie znajduje się żadna jasna planetoida.

Meteory

W drugiej połowie lipca można obserwować meteory z kompleksu Akwarydów/Kaprikornidów: Piscis Austrinidy (PAU) (22 h 44 m , -30°), południowe delta Akwarydy (SDA) (22 h 36 m , -16°) i alfa Kaprikornidy (CAP) (20 h 28 m , -10°). Roje te składają się ze słabych, stosunkowo wolnych meteorów, chociaż w skład CAP wchodzą też niekiedy bardzo jasne i powolne (a więc efektowne) bolidy. Piscis Austrinidy są rojem bardzo słabo zbadanym o niskiej aktywności i wymagają obserwacji, z kolei południowe delta Akwarydy są jednym z najaktywniejszych rojów nieba południowego, natomiast aktywność alfa Kaprikornidów jest niska. Maksimum aktywności rojów przypada 28 lipca (PAU i SDA) oraz 30 lipca (CAP), toteż w ich porannych obserwacjach nie będzie przeszkadzał Księżyc w pierwszej kwadrze.

***

1 d 13 h Uran nieruchomy w rektascensji.

4 d 02 h W swoim ruchu po orbicie wokółsłonecznej Ziemia znajduje się najdalej od Słońca, w aphelium, w odl. 1,016756 j.a.

6 d Gwiazda zmienna długookresowa RS Lib (miryda) (15 h 24,3 m , -22°55') osiąga maksimum jasności (7,5 m ).
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 1/2004 ]

7 d Częściowe półcieniowe zaćmienie Księżyca, widoczne na Oceanie Spokojnym, południowo-zachodniej części Atlantyku, we wschodniej Australii, w zachodniej części Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz całej Antarktydzie; w pozostałej części Australii oraz w Indonezji przy wschodzie Księżyca, natomiast w pozostałych częściach obu Ameryk (bez obszarów arktycznych Ameryki Północnej) i zachodnim Atlantyku przy zachodzie Księżyca. Przebieg zaćmienia: początek zaćmienia półcieniowego: 8 h 33 m , maksimum zaćmienia: 9 h 39 m , koniec zaćmienia półcieniowego: 10 h 11 m . Zaćmienie niewidoczne w Polsce.

8 d 06 h Minimalna libracja Księżyca (0,9°) w kierunku Sinus Iridium (oświetlona).

9 d 13 h Złączenie Jowisza z Neptunem w odl. 0,5°.

9 d 23 h 11 m Gwiazda zmienna ζ Gem (cefeida) osiąga maksimum jasności (3,6 m ).
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2007 ]

10 d Gwiazda zmienna długookresowa SS Vir (miryda) (12 h 25,3 m , +0°46') osiąga maksimum jasności (6,8 m ).
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 3/2007 ]

10 d 19 h Złączenie Jowisza z Księżycem w odl. 2°.

10 d 19 h Złączenie Neptuna z Księżycem w odl. 2°.

11 d Gwiazda zmienna długookresowa W Cet (miryda) (0 h 02,1 m , -14°41') osiąga maksimum jasności (7,6 m ).

13 d 09 h Złączenie Urana z Księżycem w odl. 5°.

13 d 22 h Merkury w koniunkcji górnej ze Słońcem.

15 d 16 h Maksymalna libracja Księżyca (10,1°) w kierunku krateru Schickard (oświetlony).

16 d 23 h Odkrycie gwiazdy μ Ari (5,7 m ) przy ciemnym brzegu Księżyca tuż po ostatniej kwadrze, na wysokości 16° nad horyzontem, widoczne w całej Polsce (Krosno 23 h 39 m - Szczecin 23 h 51 m ).

18 d 02 h Odkrycie gromady otwartej Plejady przy ciemnym brzegu Księżyca po ostatniej kwadrze, na wysokości 35° nad horyzontem, widoczne w całej Polsce (dla gwiazdy Alcyone = η Tau, 2,9 m : Zielona Góra 2 h 33 m - Olsztyn 2 h 39 m ).

18 d 13 h Złączenie Marsa z Księżycem w odl. 4°.

19 d 03 h Złączenie Wenus z Księżycem w odl. 5°.

21 d 23 h Minimalna libracja Księżyca (0,5°) w kierunku Mare Fecunditatis (zacienione).

22 d Całkowite zaćmienie Słońca. Pas fazy całkowitej zaćmienia rozpocznie się 22 lipca 2009 o godzinie 0 h 53 m w zatoce Khambhat (Indie), w punkcie o współrzędnych φ = 20°22'N, λ = 70°31'E. Następnie wkroczy na subkontynent indyjski, przechodząc w pobliżu miast Surat, Indore, Bhopal, Varanasi i Pata. Opuszczając Indie, cień Księżyca przejdzie przez Nepal, Bangladesz i Burmę, wkraczając następnie do Chin w prowincji Syczuan. W swojej drodze przejdzie przez miasta Chongqing, Wuhan i Hangzhou, opuszczając kontynent azjatycki w Szanghaju. Po przekroczeniu Morza Chińskiego pas fazy całkowitej przejdzie przez japońskie wyspy Riukiu i Iwo Jimę, wkraczając następnie na Ocean Spokojny, gdzie po drodze napotka jedynie niewielkie atole w archipelagach Wysp Marschalla i Kiribati. Zaćmienie zakończy się 22 lipca 2009 o godzinie 4 h 18 m na Oceanie Spokojnym, w punkcie o współrzędnych φ = 12°55'S, λ = 157°41'W. Maksymalny czas trwania fazy całkowitej dla obserwatora na Ziemi będzie wynosił 6 m 38,8 s (najdłuższy w XXI wieku), wielkość fazy maksymalnej F = 1,080. Częściowe fazy zaćmienia będą widoczne praktycznie w całej południowej i wschodniej Azji oraz w zachodniej części Oceanu Spokojnego. W Polsce zaćmienie niewidoczne.

22 d Gwiazda zmienna długookresowa RT Cyg (miryda) (19 h 43,6 m , +48°47') osiąga maksimum jasności (7,3 m ).
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 3/2008 ]

22 d 15 h 36 m Słońce wstępuje w znak Lwa, jego długość ekliptyczna wynosi wtedy 120°.

22 d 19 h Złączenie Merkurego z Księżycem w odl. 4°.

24 d Gwiazda zmienna długookresowa U Cet (miryda) (2 h 33,7 m , -13°09') osiąga maksimum jasności (7,5 m ).
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 6/2006 ]

25 d 08 h Złączenie Saturna z Księżycem w odl. 6°.

28 d Gwiazda zmienna długookresowa R Boo (miryda) (14 h 37,2 m , +26°44') osiąga maksimum jasności (7,2 m ).
[ mapka zamieszczona w "Uranii-PA" 2/2008 ]

28 d 06 h Maksymalna libracja Księżyca (10,2°) w kierunku Mare Humboldtianum (oświetlone).

Dane zawarte w kalendarzu astronomicznym udostępnione dzięki:

Autor: dr Tomasz Ściężor

 

2009:

Lipiec

Sierpień

Wrzesień

Październik

Listopad

Grudzień

 

Momenty wszystkich zjawisk podane są w czasie uniwersalnym UT.

Aby otrzymać datę w obowiązującym w Polsce czasie należy dodać 2 godziny w czasie letnim lub 1 godzinę w czasie zimowym.

Momenty złączeń planet z Księżycem podane są dla współrzędnych Warszawy. Dla każdego złączenia podano momenty największego zbliżenia obiektów na niebie. Podane są wszystkie złączenia, nie tylko widoczne w Polsce.

Współrzędne równikowe podane są dla Epoki 2000.0.

 

Niebo w 2013 r.

Niebo w 2012 r.

Niebo w 2011 r.

Niebo w 2010 r.

Niebo w 2009 r.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

stat4u
© ZSMA 2009-2013